Powstanie sejmu walnego w Polsce
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Izba poselska – izba niższa – składała się z posłów wybieranych na sejmikach ziemskich (od 2 do 6 z sejmiku). Od 1569 roku izba niższa liczyła 170 posłów, w tym 48 pochodziło z Litwy. Posłów ograniczały instrukcje sejmikowe czyli pisemne lub słowne instrukcje dotyczące tego jak dany poseł ma głosować wydawane na sejmikach elekcyjnych, wybierających swych przedstawicieli na sejm walny. Posłowie mogli głosować według zasady plena potestas, czyli głosując zgodnie ze swoim sumieniem lub limitata potestas – zgodnie z instrukcjami własnego sejmiku.

W 1501 roku po akcie w Mielniku wzrosła rola możnowładztwa. Akt dawał im prawo rozdawania dostojeństw, sądzeni mieli być przez sąd senatu, senatorowie mieli rozstrzygać o sprawach wagi państwowej, a także mieli prawo wypowiedzenia posłuszeństwa królowi. Mimo iż akt ten nie został potwierdzony prawnie spowodował rządy senatu w latach 1501-1503. Na sejmie w Piotrkowie w 1504 roku sejm przejął kontrolę dóbr królewskich, zakazał łączenia urzędów królewskich z innymi godnościami, ustalił zakres władzy urzędników, a także w sytuacji kryzysu skarbu państwa uchwalił specjalne podatki. Z kolei sejm walny, który odbył się w 1505 roku ustalił zakres uprawnień delegatów szlachty (podatki, pospolite ruszenie), rolę senatu określił jako doradczą, a przede wszystkim przyjął konstytucję nihil novi - nie można było wprowadzić nowych zmian bez zgody króla, senatu i sejmu (równowaga senatu i sejmu).
Marcin Kromer o sejmach i sejmikach w Polsce
Sejmy zwołuje się dla dwóch zasadniczych celów: obrad nad sprawami państwa oraz odprawienia sądów. (...) Są to sejmy walne, zwane także powszechnymi zjazdami królestwa. Niegdyś, w czasach kiedy życie układało się prościej i lepiej, trwały one dwa lub trzy dni. Potem, wraz z powiększeniem się spraw sądowych i państwowych, sejmy zaczęły się przeciągać na czas dłuższy (...).W czasach późniejszych, to jest mniej więcej za pamięci naszych dziadków, sejmy zaczęły obradować przy udziale szlacheckiego ogółu oraz społeczeństwa miasta Krakowa, jako jedynego spośród wszystkich miast w państwie. Jednocześnie udział w obradach zaczęli brać posłowie szlachty, czyli, jak to się powszechnie mówi, posłowie ziemscy, to znaczy wysłannicy poszczególnych województw i ziem oraz miasta Krakowa. Z początku było tak dla rozstrzygnięcia jednej tylko sprawy, (...) chodziło mianowicie o uchwalenie podatków na wojnę. Później jednakże, (...) posłowie ci zaczęli się garnąć również i do innych narad państwowych, już nie jako doradcy ale jako nadzorcy monarchów i senatorów, a ponadto jako stróżowie swobód i przywilejów szlacheckich oraz praw publicznych. (...)Obecnie zatem nie ma prawomocnego sejmu bez udziału posłów ziemskich. I dlatego ilekroć sejm ma być zwołany, król naznacza szlachcie w określonych dniach i określonych miastach najpierw zjazdy lokalne, zwane sejmikami.(...) Pod przewodnictwem, senatorów obiera szlachta swych delegatów, czyli posłów i albo daje[im] osobne instrukcje sejmikowe albo udziela ogólnego pełnomocnictwa w celu przeprowadzenia wszelkich postanowień, jakie całemu sejmowi wydadzą się korzystne dla państwa. Prawnie wykluczone zostaje od funkcji poselskiej ten, kto na sejmie ma do załatwienia sprawę prywatną czy spór sądowy. (...)


strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 -  - 4 - 


  Dowiedz się więcej
1  Wielka Emigracja
2  Wojny polsko-niemieckie za panowania Bolesława Chrobrego
3  Polityka w latach 1956-1970 – czasy realnego stalinizmu



Komentarze
artykuł / utwór: Powstanie sejmu walnego w Polsce




    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)


    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz: