Panowanie Zygmunta Augusta i rozwój ruchu egzekucyjnego w Polsce
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Program egzekucji praw

Szlachta domagała się także od króla przestrzegania uchwalonych konstytucji i nadanych przywilejów, przede wszystkim szanowania statutu czerwińskiego (incompatibilitas - niepołączalność) - niełączenia w jednym ręku kilku urzędów. Postulowano ujednolicenie i skodyfikowanie rozmaitych praw stosowanych w Polsce.

Rozwój ruchu egzekucyjnego

Ruch egzekucyjny dążył do likwidacji wszelkich uprawnień autonomicznych. Postulował wprowadzenie na wzór angielski kościoła narodowego, ze względów praktycznych (likwidacja świętopietrza, dziesięciny, annatów, konfiskata dóbr kościelnych), zarzucając, że Kościół nie ponosi żadnych ciężarów na rzecz obrony państwa. Krytykowano Kościół za uchylanie się od świadczeń na obronę, a także wprowadzanym zakazom druku w języku polskim m.in. Biblii. Ponadto krytykowano możliwość pozywania szlachty innowierczej przed katolickie sądy duchowne (rozstrzygały o odstępstwach od wiary katolickiej, zaborze mienia kościelnego, uchylaniu się od płacenia dziesięcin, a także o sprawach małżeńskich, obyczajowych i spadkowych).

Oprócz tego ruch dążył do nowej unii Polski z Litwą na zasadzie „wspólne ciężary powinny być wspólnie ponoszone” (zarzucano Litwie, ze wywoływała konflikty, w które musiała angażować się strona polska, zaś Litwini nie pomagali państwu polskiemu w jego wojnach), do unifikacji terytorialnej i prawnej. Poglądy te zaowocowały między innymi wydaniem w 1543 roku pism politycznych Mikołaja Reja, Andrzeja Frycza Modrzewskiego, i Stanisława Orzechowskiego. Na czele ruchu egzekucyjnego stali przedstawiciele wyznań reformowanych – Hieronim Ossoliński (kalwinista), Mikołaj Sienicki (arianin) oraz wielokrotny marszałek izby poselskiej – Rafał Leszczyński. W 1552 roku ruchowi egzekucyjnemu udało się uzyskać zawieszenie egzekucji starościńskiej wyroków sądów duchownych w sprawach o wiarę i o dziesięcinę (trwałą moc zyskało to w 1563 roku). W kolejnych latach Zygmunt August starał się unikać zwoływania sejmów, sytuacja zmieniła się, gdy pojawił się problem bałtycki. Potrzeby wojny inflanckiej spowodowały współpracę ruchu egzekucyjnego z królem. W 1562 Zygmunt August pragnący wypowiedzenia wojny o Inflanty zwołał w Piotrkowie sejm walny tzw. pierwszy sejm egzekucyjny(król po raz pierwszy na obradach wystąpił w polskim stroju szlacheckim, a nie jak dotychczas włoskim). Szlachta zażądała egzekucji dóbr – natychmiastowego zwrotu królewszczyzn rozdanych wbrew prawu ustanowionemu w 1504 roku tzw. nowe sumy). Postulowała lustrację dóbr królewskich – oszacowania dochodów z królewszczyzn. Powołano komisje, które dokonały lustracji królewszczyzny – miast królewskich, ok. 1500 wsi i prawie 500 folwarków. Czwarta część dochodów miała być przeznaczona na utrzymanie stałego wojska – tzw. wojsko kwarciane (ok. 3 tys). Sejm piotrkowski skupił się także na reformie podatkowej – zweryfikował podstawę ściągania tzw. poboru, ustalił nowe spisy podatkowe (rejestry), nominalnie podniósł stawkę poboru, jednocześnie umożliwiając połowę stawki poboru potracić z dziesięciny kościelnej (było to realnym opodatkowaniem Kościoła).

strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 - 


  Dowiedz się więcej
1  Panowanie Augusta II Mocnego (1697-1733)
2  Ustrój Królestwa Polskiego (1815-1830)
3  Potop szwedzki (1655-1660)



Komentarze
artykuł / utwór: Panowanie Zygmunta Augusta i rozwój ruchu egzekucyjnego w Polsce




    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)


    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz: