Polska za Jana I Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka (1492-1506)
Historia Polski klp.pl klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka w 1492 Jagiellonowie zasiadali roku na czterech tronach europejskich:
  • Władysław był królem Czech (1471-1516) i Węgier (1490-1516);

  • Jan Olbracht został wybrany na króla Polski (1492-1501);

  • Aleksander Jagiellończyk był wielkim księciem Litwy (1492-1506).

Pozostali jego synowie to Fryderyk Jagiellończyk – biskup krakowski, arcybiskup gnieźnieński i kardynał oraz Zygmunt Jagiellończyk nieposiadający uposażenia.

Mimo iż poszczególnych władców łączyły więzy rodzinne, każdy realizował politykę swego państwa. Władysław najwięcej uwagi poświęcał zagrożeniu tureckiemu. Spierał się także z opozycją oraz zaprzyjaźnionymi Habsburgami. Jan Olbracht mierzył się z zakonem krzyżackim oraz Wołoszczyzną. W maju 1496 roku Olbracht wydał na sejmie w Piotrkowie przywilej piotrkowski, który przede wszystkim potwierdzał statuty nieszawskie z 1454 roku, ale także nadał szlachcie nowe przywileje, głównie ekonomiczne. Król ograniczył jeszcze bardziej wychodźstwo chłopów ze wsi (za zgodą właściciela z jednej rodziny chłopskiej mogło być wysłane do miasta na kształcenie jedno dziecko, jeśli w zagrodzie był jedynak – nie miał prawa opuszczać ojcowizny), zwalniał szlachtę od płacenia ceł za towary przewożone z własnych dóbr lub kupowanych na własny użytek, wprowadził przepisy antymieszczańskie, dotyczące maksymalnych cen na produkty rzemieślnicze ustalanych przez wojewodów (taksy wojewodzińskie). Wprowadzono również zakaz opuszczania kraju przez robotników sezonowych w okresie żniw oraz zakaz żebractwa w miastach. Osoby spoza szlacheckiego stanu nie mogły posiadać ziemi, a także nie mogły obejmować wyższych godności kościelnych.
Konstytucja sejmu piotrkowskiego - 1496 roku
A także opierając się na konstytucji króla Kazimierz Wielkiego, naszego poprzednika, stanowimy, że tak jak dotąd było stosowane na mocy zwyczaju, tak też na stałe winno być postrzegane, że mianowicie w poszczególnych latach nie więcej jak tylko jeden kmieć będzie mógł prawnie i w sposób dozwolony przenieść się z jednej wsi do drugiej, gdy zaś ktokolwiek wymienionego jednego kmiecia nie będzie chciał wypuścić, popaść ma w zwykłą karę, którą zwykło ustanawiać od dawien dawna w poszczególnych ziemiach w tej mierze przeciwko tym, co inaczej czynią.
Dla Aleksandra największym zagrożeniem było Wielkie Księstwo Moskiewskie, szczególnie po przegranej bitwie pod Wiedroszą w 1500 roku. Między innymi dlatego po śmierci Olbrachta Aleksander zabiegał o polską koronę. Panowanie w Krakowie nie wpłynęło jednak na polepszenie sytuacji w konflikcie z Moskwą – na mocy rozejmu z 1503 roku musiał oddać część Smoleńszczyzny i ziemi czernichowsko-siewierskiej. Ponadto możnowładztwo, przy podpisaniu aktu unii w Mielniku w 1501 roku, wymusiło na nim szereg przywilejów – prawo wypowiedzenia posłuszeństwa królowi w razie łamania przez niego przywilejów i praw, król miał być jedynie przewodniczącym rady królewskiej (senat stawał się najwyższym organem władzy państwowej), zaś senatorowie mieli odtąd podlegać jedynie sądowi senatu.

Podstawy wpływów możnowładczych zostały zaatakowane na sejmie w Piotrkowie w 1504 roku, kierowanym przez wybitnych przywódców szlacheckich (Jan Łaski). Sejm przejął kontrolę dóbr królewskich (zakaz nadawania na własność lub zastawiania dóbr królewskich), zakazał łączenia urzędów królewskich z innymi godnościami (incompatibilia) m.in. kanclerstwo, znaczniejsze biskupstwa, urząd wojewody i kasztelana, ustalił zakres władzy urzędników, a także w sytuacji kryzysu skarbu państwa uchwalił specjalne podatki. Kontynuację reform podjęto na sejmie w Radomiu w 1505 roku. Uchwalono konstytucję nihil novi, która głosiła, ze od tej pory żadna nowa uchwała dotycząca wolności i prawa publicznego nie może być uchwalona bez wspólnej zgody króla, senatu oraz izby poselskiej. Ponadto przeprowadzono reformę sądownictwa. Szlachta zastrzegła sobie prawo wyboru sędziów i wydała ustawy skierowane przeciw rozbojom. Sporządzono, głównie przez Jana Łaskiego, zbiór statutów (statuty Łaskiego), będący pierwszą od czasów Kazimierza Wielkiego próbom powszechnej kodyfikacji prawa krajowego.


  Dowiedz się więcej
1  Sytuacja międzynarodowa i krajowa przez wybuchem powstania styczniowego
2  Panowanie Bolesława Krzywoustego (1102-1138)
3  Panowanie Władysława Hermana (1079-1102)



Komentarze
artykuł / utwór: Polska za Jana I Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka (1492-1506)
Linia



    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
    Linia

    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz: