Józef Piłsudski - słownik postaci
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
(ur. 1867, zm. 1935) polityk, mąż stanu, Marszałek Polski. Ukończył gimnazjum wileńskie, studiował medycynę w Charkowie. Utrzymywał kontakty z rosyjskimi narodnikami. Aresztowany i zesłany na Syberię w 1887 roku w związku z zamachem na cara Aleksandra III. Po powrocie w 1892 roku działał w Polskiej Partii Socjalistycznej, w latach 1894-1900 wydawał pismo „Robotnik”. Opowiadał się za łączeniem haseł socjalistycznych z hasłami niepodległościowymi. Podczas wojny rosyjsko-japońskiej próbował bezskutecznie porozumieć się z władzami w Tokio, w celu poparcia powstania w Królestwie Polskim. Skupiał się głównie na tworzeniu Organizacji Bojowej, która w przyszłości miała stanąć na czele powstania. Kierował spektakularną akcją pod Bezdanami w 1908 roku (napad na rosyjski transport z pieniędzmi). W Galicji powołał w 1912 roku Związki Strzeleckie, a także Polski Skarb Wojskowy. Opowiadał się za współpracą z państwami centralnymi, uważając Rosję za głównego wroga. Po wybuchu I wojny światowej formacje strzeleckie wkroczyły na tereny Królestwa Polskiego (Kielecczyzna), jednak nie spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem. Jako dowódca I Brygady, walczącej pod skrzydłami armii austro-węgierskiej, odniósł kilka zwycięstw w walkach z Rosjanami. Z powodu braku decyzji w sprawie polskiej ze strony państw centralnych zrezygnował z dowództwa w Legionach, a ostatecznie współpracę z nimi zerwał w lipcu 1917 roku (kryzys przysięgowy - nakłonienie walczących do odmowy złożenia przysięgi na wierność cesarzom Austrii i Niemiec). Aresztowany i osadzony w twierdzy w Magdeburgu, skąd powrócił do Warszawy 10 listopada 1918 roku. 11 listopada objął władzę wojskową, 14 listopada pełnię władzy z rąk Rady Regencyjnej, zaś 22 listopada objął stanowisko Tymczasowego Naczelnika Państwa. Dążył do porozumienia wszystkich sił koalicyjnych. Po klęskach dwóch kolejnych rządów socjalistycznych w styczniu 1919 roku powołał rząd koalicyjny Ignacego Padewskiego. Po wyborach do sejmu pozostał nadal Naczelnikiem Państwa i Naczelnym Wodzem. Jego plan utworzenia ciągu państw narodowych na wschodzie sprzymierzonych z Rzeczpospolitą nie spotkał się z akceptacja i doprowadził do wojny polsko-bolszewickiej (1919-1920). Po zajęciu Kijowa w 1920 roku został mianowany Marszałkiem Polski. Dzięki spektakularnemu zwycięstwu nad Armią Czerwoną w bitwie warszawskiej w 1920 roku powstrzymał marsz komunistów na Zachód i umożliwił podpisanie pokoju ryskiego (jego postanowienia były sprzeczne z koncepcją Piłsudskiego). W 1923 roku zrzekł się wszelkich funkcji i zamieszkał w podwarszawskim Sulejówku.

W maju 1926 roku, dzięki poparciu wojska, dokonał zamachu stanu (sprzeciwiając się rządom centroprawicowym), nie likwidując jednak systemu demokratycznego (nie zniesiono swobód obywatelskich, działał parlament, ukazywała się prasa), ale stawiając się ponad nim, będąc zwolennikiem silnego i sprawnego państwa. Dzięki zbudowaniu silnego zaplecza politycznego i dyskryminacji opozycji (proces brzeski) w 1930 roku dysponował pełnią władzy, co wykorzystał do uchwalenia nowej konstytucji - konstytucja kwietniowa. Ograniczył swój wpływ na sprawowanie władzy do mianowania wojskowych i kierowania polityką zagraniczną. Miał także udział w nominacjach rządowych. Zmarł 12 maja 1935 roku, a jego ciało spoczęło na Wawelu.