Roman Dmowski - słownik postaci
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
(ur. 1864, zm. 1939) wybitny polityk prawicowy, mąż stanu, ideolog polskiego nacjonalizmu i przywódca Narodowej Demokracji. Od 1888 roku członek Związku Młodzieży Polskiej (Zet), a od 1889 roku Ligi Polskiej. Na p[początku lat dziewięćdziesiątych odbywał karę za udział w manifestacji, następnie musiał opuścić Królestwo Polskie. W 1893 roku współzałożyciel Ligi Narodowej, wydawca Przeglądu Wszechpolskiego, współorganizator i twórca programu Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. W latach 1907-1909 był posłem do rosyjskiej II i III Dumy Państwowej i przewodniczył Kołu Polskiemu. Opowiadał się za współpracą z Rosja, także po wybuchu I wojny światowej, do wybuchu rewolucji październikowej w 1917 roku. Po zajęciu Królestwa przez Niemców wyjechał na Zachód, gdzie agitował wśród władz na rzecz utworzenia państwa polskiego, z Gdańskiem, Poznańskim, i Górnym Śląskiem, jako gwaranta równowagi w Europie. W sierpniu 1917 roku powołał Komitet Narodowy Polski w Paryżu reprezentujący interesy polskie wobec państw zachodnich i USA (w 1918 roku przedstawił prezydentowi Wilsonowi program odbudowy Polski). W 1919 roku przedstawiciel Polski na konferencji pokojowej, sygnatariusz traktatu wersalskiego. W latach 1919-1922 poseł na sejm.

Dmowski był zdecydowanym przeciwnikiem Józefa Piłsudskiego i jego federalistycznej koncepcji odbudowy państwa, opowiadał się za asymilacją Ukraińców i Białorusinów, wyrażał poglądy antysemickie (nawoływał do walki z nadmiernym wpływem Żydów na sprawy polskiej gospodarki). Zajmował się wychowywaniem prawicowej młodzieży. Po przewrocie majowym na stałe reprezentował opozycje, współtworzył w 1926 roku Obóz Wielkiej Polski, inicjator powstania w 1928 roku Stronnictwa Narodowego.