Stanisław Staszic - słownik postaci
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
(ur. 1755, zm. 1826) jeden z głównych przedstawicieli oświecenia w Polsce, ksiądz, zajmował się polityką, publicystyką, filozofia i przyrodą. Początkowo nauki pobierał w seminarium duchownym w Poznaniu, a następnie na uniwersytetach w Lipsku, Getyndze i Paryżu. Związał się z rodziną Zamoyskich, m.in. Był doradcą i wychowawcą ich dzieci. Podczas obrad Sejmu Czteroletniego związał się z obozem reformatorów, kładł nacisk na reformy mieszczańskie i poprawę doli chłopów. Dzięki korzystnym operacjom finansowym dorobił się majątku, który przeznaczał głównie na podróże i badania naukowe. Od 1808 roku był prezesem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, m.in. ufundował jego siedzibę w Warszawie (Pałac Staszica). W Księstwie Warszawskim zasiadał w Izbie Edukacji i Dyrekcji Skarbu, był także członkiem Rady stanu. Działał w sferze politycznej także w Królestwie Polskim w Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, w Wydziale Przemysłu i Kunsztów, współorganizował Uniwersytet Warszawski. Dzięki odkryciom geologicznym założył kopalnię węgla w Dąbrowie Górniczej, przyczynił się do rozwoju górnictwa w całym Królestwie. Jego najwybitniejsze dzieła to: Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego, Przestrogi dla Polski, z zakresu geologii O ziemiorodztwie Karpatów i innych gór i równin Polski, historiozofii - Ród ludzki.