Adam Jerzy Czartoryski - słownik postaci
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
(ur. 1770, zm. 1861) książę, mąż stanu, założyciel i przywódca ugrupowania emigracyjnego Hotel Lambert. Wykształcenie pogłębiał za granicą, wziął udział w wojnie polsko-rosyjskiej 1792 roku, podczas której uzyskał Order Wojenny Virtuti Militari. Po II rozbiorze przebywał na dworze carycy Katarzyny, jako m.in. adiutantem wielkiego księcia Aleksandra. Po objęciu tronu przez Aleksandra był jego bliskim doradcą, brał udział w przygotowaniu reform ustrojowych w Rosji. Minister spraw zagranicznych Rosji, członek Senatu i Rady Państwa. W odniesieniu do niepodległości Rzeczpospolitej Czartoryski pragnął zjednoczenia wszystkich ziem Rzeczpospolitej pod berłem cara - plan puławski.

Przeciwnik współpracy Polaków z Napoleonem. Po klęsce Bonapartego w 1812 roku brał udział w tworzeniu nowej administracji na ziemiach polskich, był tez głównym doradcą Aleksandra I w sprawie polskiej na kongresie wiedeńskim i doprowadził do utworzenia Królestwa Polskiego pod berłem cara, w którym piastował godność senatora i członka Rady Administracyjnej. Występował w obronie Polaków (m.in. filaretów). Po wybuchu powstania listopadowego widziany był jako kandydat na przywódcę narodu – sprawował funkcję prezesa Rządu Narodowego. Po upadku powstania wyemigrował. Osiadł we Francji, a jego rezydencja Hotel Lambert była centrum emigracyjnego życia (opcja konserwatywno-liberalna). Podejmował liczne inicjatywy dyplomatyczne, które miały doprowadzić do odzyskania przez Polskę niepodległości. Podczas wojny krymskiej zaangażował się w tworzenie polskich formacji. W okresie przed powstaniem styczniowym związany był z „białymi”. Czartoryski znany był także jako mecenas polskiej kultury i sztuki, założyciel wielu towarzystw i instytucji polonijnych, a także autor pamiętników, wierszy, rozpraw, poematów.