Państwowe Gospodarstwa Rolne - słownik pojęć historycznych
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
stworzone w wyniku akcji nacjonalizacji oraz kolektywizacji ziem wielkoobszarowe przedsiębiorstwo państwowe. Oficjalnie powołano je w 1949 roku (chociaż powstawały od 1947 roku, a na masową skalę od 1951 roku). Zadaniem PGR było zwiększenie produkcji roślinnej i zwierzęcej na potrzeby ludności miejskiej a także propagowanie wyższości państwowych i społecznych gospodarstw rolnych nad indywidualnymi. Początkowo PGR tworzono z dawnych majątków ziemiańskich, mienia poniemieckiego, następnie z gruntów rolników indywidualnych oraz majątku innych instytucji. Duże gospodarstwa państwowe wspierane przez dotacje budżetowe, protekcyjną politykę władz, miały ułatwiony dostęp do deficytowych towarów – nawozy, maszyny. Pomimo tego ich wydajność była bardzo niska, szerzyło się marnotrawstwo, znaczna część przynosiła straty finansowe, ze względów politycznych jednak w latach 60. i 70. nadal wspierano je rzeczowo i finansowo.

W 1980 PGR dysponowały ok. 3,5 mln ha użytków rolnych, tj. 18,5% ich ogólnej powierzchni, a udział tych gospodarstw w globalnej produkcji rolniczej wynosił 17,7%. W latach 90. przystąpiono do prywatyzacji PGR — ich grunty włączono do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, część sprzedano, większość wydzierżawiono.