panslawizm - słownik pojęć historycznych
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
ruch ideowo-polityczny dążący do zjednoczenia Słowian. Powstał w Czechach (po raz pierwszy wspomniany przez J. Herkela w 1826 w odniesieniu do jedności kulturowej narodów słowiańskich). Ruch nie był jednorodny i w różnych państwach słowiańskich inaczej się objawiał.

Na Bałkanach istniały ideologie iliryzmu i jugosłowianizmu postulujące zjednoczenie Słowian południowych. W monarchii austro-wegierskiej wskazywał na zbyt mały udział ludzi pochodzenia słowiańskiego we władzach. Polskie ugrupowania emigracyjne dążyły do jedności Słowian bez udziału Rosji.

W Rosji idee panslawizmu związane były z zasadą trzech wartości: prawosławie, samowładztwo i ludność (naród). Jej zwolennicy głosili teorię o możliwości samoistnego, niezależnego od Europy istnienia Rosji i zakładali potrzebę powstania Wielkiego Związku Wszechsłowiańskiego z carem rosyjskim sprawującym władzę absolutną. Najwięcej zwolenników panslawizm miał w czasie wojny turecko-rosyjskiej (1877-1878), następnie wpływ panslawizmu zdecydowanie zmalał.