pijarzy - słownik pojęć historycznych
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
zakon katolicki założony w Rzymie w 1579, początkowo jako stowarzyszenie religijne prowadzące szkoły elementarne dla dzieci ubogich. Od 1669 przekształcone w zakon. Do Polski zostali sprowadzeni w 1642 roku przez Władysława IV. Pierwsze domy zakonne założyli w Podolińcu, Warszawie, Rzeszowie i Krakowie.
Liczba ich kolegiów szybko wzrastała. Zainteresowanie szkołą elementarną było tak wielkie, że jedna tylko szkoła warszawska liczyła w 1738 r. 1050 wychowanków. Najwybitniejszym pijarem w Polsce był Stanisław Konarski, który przeprowadził reformę szkolnictwa w nowym, oświeceniowym duchu. Założył m.in. Collegium Nobilium (1740) - elitarną szkołę dla synów magnackich, przyszłych rządców kraju. Wiązało się to z reformą całego szkolnictwa pijarskiego i powstaniem Komisji Edukacji Narodowej - pierwszego w świecie ministerstwa szkolnictwa. Wychowankami pijarskimi byli m.in.: marszałek Sejmu Stanisław Małachowski i Ignacy Potocki, dowódca powstania Tadeusz Kościuszko i twórca polskiej historiografii Joachim Lelewel, Stanisław Moniuszko - twórca opery narodowej. Wojciech Bogusławski, twórca narodowej sceny.