prawa kardynalne - słownik pojęć historycznych
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
przyjęte na sejmie delegacyjnym w 1768 roku potwierdzały przywileje szlacheckie do sprawowania urzędów i posiadania dóbr ziemskich, gwarantowały zasadę liberum veto (stosowane do podstawowej działalności ustawodawczej, nie do drobniejszych uchwał) i wolną elekcję, a także możliwość wypowiedzenia królowi posłuszeństwa. Pozostałe prawa jako materie status mogły być zmieniane na sejmach jednomyślnymi uchwałami (zwykłą większością głosów na sejmach konfederackich). Określały one kwotę podatków, aukcję wojska, wypowiadanie wojny i zawieranie pokoju, sprawy monetarne, sprawowanie urzędów. Dysydenci otrzymali także pełnię praw politycznych, jednak katolicyzm pozostał religią panującą. Wszelkie przyjęte uchwały miały gwarancję carycy Katarzyny II, a więc to w istocie ona decydowała o ustroju Rzeczypospolitej i mogła ingerować w przypadku jakichkolwiek zmian. Zniesiono możliwość karania śmiercią chłopów przez dziedziców, wprowadzając karę za zabójstwo poddanego. Ograniczono samorządy w miastach królewskich poddając je większej kontroli starostów.