Polska podczas II wojny światowej

Przyczyny wybuchu II wojny światowej

III Rzesza od dojścia Adolfa Hitlera do władzy w 1933 roku zaczęła łamać europejskie postanowienia, które miały zapobiec rozwojowi militarnemu Niemiec. Pierwszym wyłomem w systemie wersalskim była remilitaryzacja Nadrenii (tereny przygraniczne, na których wojska niemieckie miały zakaz stacjonowania) mimo sprzeciwu Francji. Niemcy szybko rozbudowywały swój potencjał militarny. Bezkarność Hitlera potęgowała polityka przyjęta przez Francję i Wielką Brytanię – polityka oddalania groźby poprzez ustępstwa – poli... więcej



Kampania wrześniowa

Polska do momentu niemieckiej agresji zdołała zmobilizować 39 dywizji piechoty, 11 brygad kawalerii, 2 brygady pancerno-motorowe, 5 brygad piechoty oraz jednostki Korpusu Ochrony Pogranicza i Obrony Narodowej, tj. około 900 tysięcy żołnierzy. Siły zbrojne Niemiec liczyły 2 mln 750 tysięcy żołnierzy, z czego 1 mln 850 tysięcy skierowano do ataku na Polskę. Olbrzymie nakłady finansowe na rozwój wojsk pancernych i lotnictwa uczyniły z Wehrmachtu najsilniejszą armię w Europie. Przeciwko 3 tysiącom czołgów... więcej



Okupacja niemiecka na ziemiach polskich

28 września, gdy trwały jeszcze walki kampanii wrześniowej w Moskwie został podpisany radziecko-niemiecki „układ o przyjaźni i granicach”. Według tego dokumentu granica po „czwartym rozbiorze Polski” biegła wzdłuż linii San-Bug-Narew-Pisa.
Układ Niemiec z ZSRR z 28 września 1939 roku

Po upadku byłego Państwa Polskiego Rząd ZSRR i Rząd Rzeszy Niemieckiej uważają za swój wyłączny obowiązek odbudowanie pokoju i ładu na tych terytoriach oraz zapewnienie zamieszkującym je narodom pokojowego życia...
więcej



Eksterminacja ludności żydowskiej na terytorium Polski

Holocaust (gr. całopalenie, hebr. Shoah) to zaplanowana eksterminacja i zagłada ludności żydowskiej podczas II wojny światowej.

Hitler, dochodząc do władzy w 1933 roku, wykorzystał hasła antysemickie. W kolejnych latach doprowadził do prześladowań i dyskryminacji Żydów. Ustawy norymberskie odbierały tej mniejszości prawa obywatelskie. W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku - noc kryształowa - doszło w III Rzeszy do pierwszego zaplanowanego przez władze pogromu Żydów. Po wybuchu II wojny światowej na wszy... więcej



Ziemie polskie w ZSRR (1939-1941)

Ziemie zajęte przez ZSRR obejmowały 51% powierzchni II RP (196 tysięcy km²), zamieszkiwało je jednak jedynie 40% polskiej ludności. Stalin, głosząc hasła rewolucji światowej, pragnął sowietyzacji zajętych obszarów. Po rozwiązaniu w 1938 roku KPP i struktur z nią związanych, władze radzieckie nie miały zaufanych ludzi na miejscu (na zajętych terenach), dlatego sprowadziły do budowy nowej administracji aktywistów z innych rejonów, którzy często nie znali lokalnych stosunków. Proradziecka propaganda zapowiadała konf... więcej



Polskie władze na uchodźstwie

Polskie władze państwowe, które w nocy z 17 na 18 września przekroczyły granice z Rumunią, zostały pod naciskiem III Rzeszy internowane. 30 września 1939 roku prezydent Ignacy Mościcki, na podstawie konstytucji kwietniowej (prawo wyznaczania następcy), formalnie przekazał swe uprawnienia Władysławowi Raczkiewiczowi, dlatego ciągłość władzy Rzeczpospolitej została zachowana. Z inicjatywy generała Władysława Sikorskiego 1 października 1939 roku został zaprzysiężony polski rząd emigracyjny we Fran... więcej



Polskie państwo pod okupacją

Pierwsze organizacje konspiracyjne w kraju

We wrześniu 1939 roku na okupowanych terenach polskich zaczęła rozwijać się siatka konspiracyjna. Wielu oficerów z myślą o przyszłej walce podziemnej zrzuciło mundury. Ukryto również część broni i amunicji. W różnych rejonach Polski do końca września w ciągu pary tygodni powstało kilkanaście innych organizacji o charakterze wojskowym. W Krakowie powstał Związek Orła Białego (major Kazimierz Kierzkowski), własne organizacje stworzył Związek Harcerstwa Polskiego i Związ... więcej



Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie

9 września 1939 roku zawarto umowę o utworzeniu polskiej dywizji we Francji. Jesienią 1939 roku i wiosną 1940 roku rząd generała Władysława Sikorskiego zawarł wiele porozumień w celu utworzenia Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Licząca osiemdziesiąt cztery tysiące żołnierzy Armia Polska uczestniczyła w obronie Francji, walcząc jednak w rozproszeniu. 10 Brygada kawalerii generała Stanisława Maczka walczyła w Szampanii i Burgundii, na polach Lotaryngii w walkach brała udział 1 Dywizja Grenadierów gene... więcej



Armia Polska w ZSRR

30 lipca 1941 roku podpisano układ polsko-radziecki o współpracy i wzajemnej pomocy (układ Sikorski-Majski - podpisany przez premiera Sikorskiego i ambasadora sowieckiego w Londynie – Majskiego). 14 sierpnia 1941 roku podpisano w Moskwie polsko-radziecką umowę wojskową na podstawie której możliwe było rozpoczęcie formowania Armii Polskiej w ZSRR pod dowództwem generała Władysława Andersa.

Początkowo zakładano utworzenie oddziałów liczących trzydzieści tysięcy żołnierzy. Armię, na podstawie specjalnej amnesti... więcej



Powstanie warszawskie

Armia Czerwona pod koniec lipca 1944 roku doszła do granicy Wisły. Napotkane po drodze oddziały Armii Krajowej były rozbrajane, a struktury Delegatury Rządu na Kraj likwidowane. Niebezpieczeństwo wyzwolenia i zajęcia Warszawy przez Armię Czerwoną, co spowodowałoby oddanie władzy w ręce komunistów, skłoniło Armię Krajową do realizacji planu „Burza”, który zakładał atak na wycofujące się wojska niemieckie i przyjęcie w roli gospodarza wojsk idących ze wschodu. Na decyzję poważny wpływ miało powstanie Polskiego Komitet... więcej



Ustalenia pokojowe w sprawie polskiej

Pierwsze wiążące decyzje w sprawie polskiej, które zapadały na forum międzynarodowym, zostały wyartykułowane podczas konferencji w Teheranie. Konferencja wielkiej trójki (Józef Stalin – przywódca ZSRR, Winston Churchill – premier Wielkiej Brytanii, Franklin Delano Roosevelt) odbyła się w dniach 28 listopada – 1 grudnia 1943 roku. Na spotkaniu ustalono, że przyszła polska granica ma oprzeć się na linii Curzona z 1920 roku. Polska miała w ramach rekompensaty otrzymać duże na... więcej



Tworzenie się nowej władzy na ziemiach polskich. Manifest i działalność PKWN

W 1944 roku przedstawiciele Krajowej Rady Narodowej (Edward Osóbka-Morawski, Michał Żymierski) przybyli do Moskwy by opracować wspólnie ze Związkiem Patriotów Polskich dokumenty programowe przyszłych władz, ich strukturę i skład osobowy. KRN uznano za „ośrodek polityczny powołany do kierowania całym narodem”. W połowie lipca przy udziale Józefa Stalina podjęto konkretne decyzje. 20 lipca powołano Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) – tymczasową władzę administracyjną. 22 lipca 1... więcej



Powstanie Rządu Tymczasowego RP i utrwalanie władzy komunistów

1 stycznia 1945 roku krajowe władze lubelskie przekształciły się w Rząd Tymczasowy RP, uznany natychmiast przez ZSRR. Premierem nowego rządu został dotychczasowy przewodniczący PKWN – Edward Osóbka-Morawski. 5 stycznia ZSRR uznało nowe władze, wkrótce uczyniły to Jugosławia i Czechosłowacja. W styczniu za postępującymi oddziałami Armii Czerwonej podążały specjalnie przygotowane grupy operacyjne mające organizować władzę lokalną, przejmować fabryki, zakłady użyteczności publicznej oraz tworzyć jednostki urzędu bezpiec... więcej