II Rzeczpospolita (1918-1939)

Odrodzenie niepodległego państwa polskiego – X-XII 1918

7 października 1918 roku Rada Regencyjna (utworzona 7 września 1917 roku przez cesarzy Niemiec i Austrii) w obliczu klęsk państw centralnych wydała manifest do narodu polskiego proklamujący „utworzenie niepodległego państwa, obejmującego wszelkie ziemie polskie, z dostępem do morza”. Oparty on został na trzynastym punkcie z planu pokojowego amerykańskiego prezydenta. Akt ten nie spotkał się z przychylnością społeczeństwa polskiego, które pamiętało uległą wobec Niemców politykę Rady. Manifest poparła endecja... więcej



O kształt granic II Rzeczypospolitej

Koncepcje polskich granic

Podczas tworzenia się polskiej państwowości istotną kwestią były granice przyszłego państwa. W kraju istniały dwa programy dotyczące przyszłych granic – inkorporacyjny i federacyjny. Narodowa Demokracja głosiła program inkorporacyjny i postulowała wyznaczenie terytorium na zasadach narodowych – tereny gdzie Polacy stanowili co najmniej 60% ludności, powinny znaleźć się w granicach Rzeczpospolitej. W skład terytorium miały wejść ziemie zaboru pruskiego (Wielkopolska, Pomorze Gdański... więcej



Konstytucje polskie w okresie międzywojennym

Mała konstytucja

26 stycznia 1919 roku odbyły się wybory do Sejmu Ustawodawczego, które objęły Królestwo Polskie i Zachodnią Galicję. Sejmowi podporządkowały się wszystkie ośrodki władzy w Polsce. Najwięcej głosów – około 30% - oddano na endecję – na listę Związku Ludowo-Narodowego. Żadne z ugrupowań nie zdobyło jednak w parlamencie większości, dlatego niezbędne stało się zawarcie koalicji. Partia prawicową była Narodowa Demokracja, do partii centrowych zaliczały się PSL „Piast” i Narod... więcej



Unifikacja ziem polskich po odzyskaniu niepodległości

Unifikacja ekonomiczna

Głównym problemem po odzyskaniu niepodległości była ekonomiczna unifikacja kraju i zapewnienie mu równomiernego rozwoju. Trzeba pamiętać, że przez 123 lata obszary kraju należały do trzech państw zaborczych, których dążenia gospodarcze znacznie się różniły. Najbardziej rozwinięty był rejon zaboru pruskiego, a także Górny Śląsk, który przez wiele wieków leżał poza obszarem polskiej państwowości. W zaborze rosyjskim rozwinięte były okręgi: łódzki, warszawski i Zagłębie Dąbrowskie. Z kolei... więcej



Rozwój partii politycznych w II Rzeczpospolitej

Ugrupowania nacjonalistyczne

W 1919 roku utworzono Związek Ludowo-Narodowy (ZL-N). Początkowo skupiał wiele stronnictw narodowych. W kolejnych miesiącach odbyła się krystalizacja partii i programu pod wodzą Narodowej Demokracji (endecji). Ugrupowanie składało się z przedstawicieli inteligencji i klasy średniej, częściowo popierało je drobnomieszczaństwo i chłopstwo, duchowieństwo oraz ziemiaństwo. Głównym hasłem endecji był nacjonalizm nawołujący do umacniania sił narodu polskiego. Członkowie opowiadali się za ... więcej



Demokracja parlamentarna II Rzeczypospolitej do zamachu majowego 1926 roku

Po uchwaleniu konstytucji marcowej rząd Wincentego Witosa ostatecznie ustąpił we wrześniu 1921 roku. Do czerwca na czele rządu stał Antoni Ponikowski, następnie Artur Śliwiński i Julian Nowak. Żądano jasnego ustalenia kompetencji Józefa Piłsudskiego w sprawie ustalania rządu.

5 listopada 1922 odbyły się wybory do parlamentu, w których zarejestrowano 19 list kandydatów (Ukraińcy galicyjscy zbojkotowali wybory). Nie ustalono żadnego progu wyborczego, dlatego na początku pierwszej kadencji sejmu b... więcej



Geneza przebieg i skutki zamachu majowego

Przyczyny zamachu majowego

Do kryzysu parlamentarnego w 1926 roku doprowadziło kilka czynników. Przede wszystkim na polskiej scenie politycznej funkcjonowało bardzo wiele partii – w 1925 roku było ich 96. Sytuacja narodowościowa wpływała na to, ze obok partii polskich powstawały partie mniejszości narodowych. W związku z wielopartyjnością trudno było zbudować w parlamencie trwałą większość, która pozwoliłaby na prowadzenie jednolitej i długofalowej polityki państwa. Nietrwałość większości parlamentarnej powodow... więcej



Opozycja przeciwko rządom sanacyjnym

Piłsudski przejął władzę pod hasłem sanacji – uzdrowienia stosunków politycznych, stąd jego popleczników, czyli popierający go obóz nazywano sanacją. Role partii politycznych ograniczono do minimum, a ośrodkiem władzy stały się pozaparlamentarne gabinety fachowców, z których większość była rekrutowana z kadry oficerskiej. Rząd pracował za pomocą dekretów prezydenckich. W celu utrzymania władzy sanacja nie cofała się przed łamaniem konstytucji, fałszowania wyników wyborów, naginaniem prawa i stosowaniem represj... więcej



Polityka zagraniczna II Rzeczypospolitej

Polska polityka zagraniczna w latach 1919-1926

Głównymi założeniami polityki było zapewnienie bezpieczeństwa odradzającemu się państwu, zawarcie sojuszy z państwami o podobnych interesach oraz otrzymanie międzynarodowego uznania granic. Już na samym początku Polska znalazła się w sytuacji konfliktowej z czterema sąsiadami – Niemcami, Rosją Radziecką, Czechosłowacją i Litwą.

Konferencja Paryska trwała od 18 stycznia 1919 roku do 28 czerwca 1919 roku. Na arenie międzynarodowej Polskę reprezentowali Ign... więcej



Problemy i sukcesy polskiej gospodarki w okresie międzywojennym

Okresy sytuacji gospodarczej w II Rzeczypospolitej można podzielić w następujący sposób:
1918-1921 – okres gospodarki czasu wojny
1921-1923 – odbudowa zniszczeń wojennych, walka z kryzysem
1923-1925 – reforma finansowa, stabilizacja
1926-1929 – koniunktura gospodarcza
1930-1935 – kryzys gospodarczy
1936-1939 – koniunktura gospodarcza

Polskie społeczeństwo po odzyskaniu niepodległości

Po zakończeniu działań zbrojnych ostateczna powierz... więcej



Sytuacja społeczeństwa polskiego w przededniu wybuchu II wojny światowej

Ludność Polski wzrosła z 27,2 mln w 1921 roku do 35,1 mln w 1939 roku. Polacy stanowili 66% społeczeństwa, Ukraińcy 14%, a Żydzi 10%, co świadczy, że nie zmienił się status narodowościowy kraju. W 1921 roku w miastach żyło 24,6% ludności, a w 1938 roku 30 % (w Warszawie 1,3 mln). W dwudziestoleciu wyemigrowało 2 mln Polaków, powróciło do kraju 1 mln. Światowa Polonia wynosiła 8-9 mln Polaków, z czego najwięcej było w USA (4 mln), Niemczech (1,5 mln) i ZSRR (1 mln). Odsetek analfabetów spadł z poziomu 33% w roku 1921 do 15% ... więcej