Polska pod zaborami (1795-1918)
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki

Legiony Polskie - udział w wojnach napoleońskich (1797-1802)

W Paryżu w 1794 roku powstała organizacja emigracyjna [poj]Agencja[/poj], która reprezentowała umiarkowane skrzydło w narodowej sprawie. Za cel stawiała sobie „dążenie do świętego celu podźwignięcia Ojczyzny”. Przeciwstawiała się [poj]Deputacji[/poj] również emigracyjnej organizacji lewicowej, popierającej działania spiskowe na terenie kraju po upadku powstania kościuszkowskiego. Agencja zgłosi... więcej



Księstwo Warszawskie (1807-1812)

Okoliczności utworzenia Księstwa Warszawskiego

Nadzieje Polski na odzyskanie niepodległości przekreślił pokój pomiędzy Francją i Austrią zawarty w Lunville z lutego 1801 oraz pokój pomiędzy Rosją i Francją zawarty w Paryżu w październiku 1801 roku. Traktaty zarówno z Austrią, jak i Rosją zawierały tajne [poj]klauzule[/poj], w których Napoleon zobowiązywał się do niepopierania Polaków, w zamian za niep... więcej



Sprawa polska na kongresie wiedeńskim

Od początku 1813 roku terytorium Księstwa Warszawskiego wraz z Gdańskiem okupowane było przez wojska rosyjskie. Na kongresie wiedeńskim (1814-1815) jednym z głównych problemów była sprawa polska. Car [ps]Aleksander I[/ps] za namową księcia [ps]Adama Jerzego Czartoryskiego[/ps] przychylał się do pomysłu odbudowy Polski pod własnym berłem, dlatego zażądał dla siebie całego Księstwa Warszawskiego. O ile godził... więcej



Ustrój Królestwa Polskiego (1815-1830)

Królestwo Polskie zajmowało obszar około 128,5 tysięcy km², zamieszkiwany przez 3,3 miliona ludności. Zasady ustrojowe i administracyjne zostały opracowane przez kilkunastoosobowy komitet polski pod przewodnictwem księcia [ps]Adama Jerzego Czartoryskiego[/ps], zebrane w [poj]konstytucję[/poj], którą następnie 27 października 1815 roku nadał car [ps]Aleksander I[/ps]. Konstytucja z 1815 roku modyfikowała ustrój... więcej



Funkcjonowanie Królestwa Polskiego (1815-1830)

Pierwszym namiestnikiem [ps]Aleksandra I[/ps] w Królestwie został dawny generał napoleoński – [ps]Józef Zajączek[/ps]. Z powodu podeszłego wieku w pełni podporządkowywał się on woli cara. Po jego śmierci w 1826 roku kompetencje namiestnika przejęła Rada Administracyjna, jako najwyższy organ władzy wykonawczej.

Konstytucja Królestwa już od samego początku nie była w pełni przestrzegana. Ministrowie świado... więcej



Organizacje opozycyjne w Królestwie Polskim

Legalna opozycja przeciwstawiała się niekonstytucyjnym decyzjom już od pierwszych lat istnienia Królestwa, jednak unikała wyraźnych wystąpień. Rekrutowała się głównie z ziemiaństwa i związana była z przejmowanymi z Zachodu ideami [poj]liberalizmu[/poj], przeciwstawiała się rewolucyjnym formom walki politycznej. Obronę swobód i praw opozycja próbowała forsować w legalnej prasie („Gazeta Codzienna”, „... więcej



Powstanie listopadowe – przyczyny, przebieg, skutki

Okoliczności wybuchu powstania listopadowego

Po koronacji [ps]Mikołaja I[/ps] na króla Polski w Warszawie w maju 1829 roku polityka caratu wobec Królestwa Polskiego zaostrzyła się. Ostatecznie zniknęły nadzieje na przyłączenie pozostałych ziem polskich – Litwy, Wołynia i Podola. Poza Królestwem rozpoczęła się stopniowa rusyfikacja ziem polskich (przesiedlenie na wschód ludności zaściankowej, plan &#... więcej



Wielka Emigracja

Próby utworzenia organizacji emigranckiej

Po upadku powstania listopadowego około 50 tysięcy polskich żołnierzy oraz cywilów popierających powstanie znalazła się na terytorium Austrii i Prus, gdzie została [poj]internowana[/poj]. Jedynie oficerowie mogli liczyć na dobre traktowanie, zaś większość żołnierzy, została zmuszonych do powrotu do kraju. Część z nich została zesłana wkrótce na Sybir. Reszta jesieni... więcej



Zabór pruski, Rzeczpospolita Krakowska i Galicja (1815-1846)

Zabór pruski

Z ziem departamentu poznańskiego, bydgoskiego i fragmentu kaliskiego utworzono zgodnie z postanowieniami kongresu wiedeńskiegoWielkie Księstwo Poznańskie o powierzchni 29 tysięcy km² i liczbie ludności ok. 850 tysięcy. Zostało ono włączone do struktur państwowych Królestwa Pruskiego. W 1823 roku powołano w całych Prusach doradcze zgromadzenia prowincjonalne, jednak o ogran... więcej



Powstanie krakowskie 1846 i Wiosna Ludów na ziemiach polskich

Na początku 1846 roku w Wielkim Księstwie Poznańskim aresztowano przywódców tamtejszej konspiracji dążących do wybuchu ogólnonarodowego powstania. Do działań powstańczych doszło jedynie w okolicach Krakowa (podejrzewa się, ze Austria nie utrudniała ich początkowo, by mieć pretekst do wcielenia Rzeczpospolitej Krakowskiej).

Rewolucja krakowska 1846

18 lutego 1846 roku powstańcy bezskutecznie zaatakowali Tarn... więcej



Sytuacja międzynarodowa i krajowa przez wybuchem powstania styczniowego

Wojna krymska

Po stłumieniu ruchów rewolucyjnych w 1849 roku wobec ziem polskich wzmożono represje. Zanikły także organizacje konspiracyjne. Na emigracji najtrudniejsza sytuacja była we Francji, gdzie niechętny polskim emigrantom cesarz [ps]Napoleon III[/ps] (od 1852 roku) ograniczył zasiłki dawnym uchodźcom, a nowym zabronił wstępu do Francji. Centralizacja [poj]TDP[/poj] przeniosła się do Londynu, zaś ni... więcej



Powstanie styczniowe – przyczyny, przebieg, skutki

Okoliczności wybuchu powstania styczniowego

Wiosną 1862 roku Rosjanie wpadli na trop tajnej organizacji oficerskiej spiskującej przeciw carowi i rozstrzelali trzech jej członków. Jeden z oficerów porucznik Andrzej Potebnia dokonał nieudanego zamachu na urzędnika carskiego, a następnie zbiegł do Londynu, gdzie nawiązał współpracę z rosyjskimi rewolucjonistami. W obawie przed wysłaniem wojsk rosyjskich (gdzie ... więcej



Zabór rosyjski po upadku powstania styczniowego

Po upadku powstania styczniowego nastąpił dalszy proces rusyfikacji ziem polskich i [poj]unifikacji[/poj] Królestwa Polskiego. Polskie urzędy rozwiązywano, podporządkowując je petersburskiej administracji. Dekretem z 1865 roku wprowadzono język rosyjski do administracji, trzy lata później zniesiono odrębny budżet, władze centralne, a kraj podzielono na 10 [poj]guberni[/poj]. W 1876 roku przebudowano na wzó... więcej



Zabór pruski w dobie Bismarcka

Na politykę pruską wobec ziem polskich miał wpływ przede wszystkim premier [ps]Otto von Bismarck[/ps], sprawujący urząd od 1862 roku. Łączył on konserwatyzm (przywiązanie dla istniejącego porządku) i szacunek dla monarchy z niebywałym pragmatyzmem (praktycznością) i skutecznością działania. To on był realnym twórcą Cesarstwa Niemieckiego, które udało mu się zjednoczyć pod patronatem Prus po... więcej



Autonomia galicyjska

Inna niż w pozostałych zaborach sytuacja panowała pod rządami Austrii. Przyczynił się do tego głównie kryzys cesarstwa habsburskiego. Po stłumieniu powstania węgierskiego i klęsce z Piemontem oraz Francją, Austria nie powróciła do dawnej potęgi. Premierem został polski arystokrata, od 1849 roku namiestnik Galicji – [ps]Agenor Gołuchowski[/ps], który dążył do większej samodzielności krajów składających się na... więcej



Polacy wobec zaborców po upadku powstania styczniowego

Po upadku powstania styczniowego nastroje rewolucyjne i romantyczne znacznie opadły. Krytykowano wzniecenie nieprzygotowanego powstania, w którym brakowało przywódców, sprzymierzeńców czy broni.

Działania na emigracji

W Paryżu wciąż działał [poj]Hotel Lambert[/poj], na którego czele w 1861 roku stanął syn poprzednika Władysław Czartoryski. Podobnie jak ojciec skupiał się na zabiegach dyplomatycznych (m.in. ... więcej



Zmiany społeczno-gospodarcze na ziemiach polskich w II poł. XIX wieku

Podstawową rolę w reformie gospodarki odegrały przeprowadzone w różnym czasie i na różnych zasadach reformy agrarne. W Prusach uwłaszczenie rozciągnięto na wiele lat, zaś ziemianom wypłacano odpowiednie odszkodowania. Nie objęto nim wszystkich chłopów, ci którzy nie otrzymali ziemi, dołączyli do grupy robotników rolnych.

W Austrii i Rosji reforma uwłaszczeniowa skierowana była przeciw polskiemu ziemia... więcej



Nowoczesne ruchy polityczne na ziemiach polskich

Ożywienie polityczne na ziemiach polskich pod zaborami rozpoczęło się w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Z jednej strony wypalały się idee pracy organicznej, a dojrzałość zyskiwało nowe pokolenie, z drugiej napływały ważkie idee z państw europejskich. Na większe zainteresowanie polityką wpłynął także szybki rozwój przemysłu i pojawienie się kwestii robotniczej.

Idee [poj]nacjonalistyczne[/poj]

W Warszaw... więcej



Rewolucja 1905-1907 w Królestwie Polskim

Sytuacja przed wybuchem rewolucji 1905 roku

Na początku XX wieku nastroje w Królestwie Polskim względem caratu były w całym społeczeństwie negatywne. Uciskani byli zarówno robotnicy i chłopi, jak i inteligencja. Zbiurokratyzowane rządy rosyjskie wymagały natychmiastowych reform. Dodatkowo niezadowolenie podsycała wojna rosyjsko-japońska (1904-1905), która wpłynęła na obniżenie produkcji włókienniczej w kraju... więcej



Ziemie polskie u progu I wojny światowej

W Galicji, dzięki najszerszej na ziemiach zaborczych autonomii, szeroko rozwijały się wszelkie ruchy polityczne i społeczne. Tu prasę wydawała Liga Narodowa, tu funkcjonował od 1903 roku sztab PPS. Rewolucja 1905 roku wyzwoliła w Galicji dążenia do reform (zniesienie [poj]systemu kurialnego[/poj], powszechne wybory). Reformy przeprowadzono w 1907 roku, jednak nie zniosły one faworyzującego ziemiaństwo systemu kurialn... więcej



Sprawa polska podczas pierwszej wojny światowej

Morderstwo 28 czerwca 1914 roku arcyksięcia Franciszka Ferdynanda w Sarajewie doprowadziło do wybuchu wojny. Sprawa polska na początku konfliktu nie była przedmiotem uwagi żadnego z zaborców, ani innych uczestników wojny, jednak po raz pierwszy na tak wielką skalę zaborcy Polski stanęli po dwóch przeciwnych stronach barykady, a ziemie polskie miały stać się areną walki militarnej i politycznej.

Liczyli się pols... więcej