Polska Jagiellonów
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki

Rządy Andegawenów w Polsce

Po śmierci Kazimierza Wielkiego zgodnie z zawartą przez niego umową w 1370 roku królem Polski zostaje [ps]Ludwik Węgierski[/ps] z dynastii [poj]Andegawenów[/poj] – zawiązana zostaje polsko-węgierska unia personalna, która łączy oba kraje do 1382 roku.
Następstwo tronu polskiego po Kazimierzu Wielkim według relacji Janka z Czarnkowa
Ten tedy Karol*, nadzieją obiecanego zysku podniecony, najwyższym (dostoj...
więcej



Unia Polski i Litwy - przyczyny, zawarcie, skutki

Przyczyny zawarcia unii polsko-litewskiej

Mimo iż [poj]Wielkie Księstwo Litewskie[/poj] swoją powierzchnią ponad dwukrotnie przewyższało Polskę z 1385 roku, było słabo zorganizowane. Jego obszar pomiędzy XIII wiekiem a połową XV powiększył się dziesięciokrotnie. Swoim obszarem obejmowało tereny wielu kultur (między innymi ruskiej, związanej z religią chrześcijańską już w X wieku) religii i ludów,... więcej



Konflikty polsko-krzyżackie XIV-XV wiek

W 1308 roku na Pomorze Gdańskie najeżdżają wojska brandenburskie. Łokietek uwikłany w walki o Małopolskę zwrócił się o pomoc do Krzyżaków w zamian za opłatę pieniężną. Zakonnicy po usunięciu wojsk brandenburskich napadają na Gdańsk, gdzie dokonują okrutnej rzezi mieszkańców (Gdańsk rywalizował z portami krzyżackimi). W 1309 roku Krzyżacy opanowali całe Pomorze Gdańskie. Sąd papieski w latach ... więcej



Rządy Władysława II Jagiełły

Pierwsze lata panowania [ps]Władysława II Jagiełły[/ps] polegały na umocnieniu jego pozycji na tronie Polski i na rozwoju unii polsko-litewskiej. W 1387 roku hospodar mołdawski złożył mu hołd. Jagiełło z polską pomocą zdobywa zbuntowany Smoleńsk. Kościół katolicki zaczął w tych latach prowadzić akcję chrystianizacyjną na Litwie – w 1387 roku powstaje biskupstwo w Wilnie, zaś w 1417 w Miednikach na [poj... więcej



Wielka wojna 1409-1411

Po śmierci Kazimierza Wielkiego na tron Polski wstępuje [ps]Ludwik Węgierski[/ps], a następnie jego córka Jadwiga. Jadwiga poślubia władającego pogańską Litwą księcia Władysława Jagiełłę, który zostaje królem Polski. Unia polsko-litewska zagrażała panowaniu Krzyżaków nad Bałtykiem, oznaczała chrzest Litwy, a tym samym odbierała zakonnikom powód do ataków zbrojnych na pogański kraj. Do wybuchu wojny p... więcej



Rządy Władysława III Jagiellończyka

Po śmierci Władysława II Jagiełły w 1434 roku na tron w Krakowie został wybrany nieletni [ps]Władysław III[/ps] (podczas jego nieletniości miała rządzić rada regencyjna). Główną rolę w kraju odgrywa biskup krakowski [ps]Zbigniew Oleśnicki[/ps] reprezentujący stronnictwo małopolskie (jego przeciwnikami była część magnatów krakowskich opowiadających się za silną władzą królewską oraz rody wielkopolskie), zwolenn... więcej



Panowanie Kazimierza Jagiellończyka (1447-1492)

Rok po śmierci króla [ps]Władysława III[/ps] zjazd w Sieradzu zwrócił się do Kazimierza Jagiellończyka o przyjęcie polskiej korony. Ten jednak nie spieszył się z przyjazdem do Krakowa (mimo szantażów ze strony oligarchii), pragnąc koronować się na najdogodniejszych dla siebie warunkach, pozwalających mu na sprawowanie rzeczywistych rządów. Koronacja odbyła się w 1447 roku, choć już rok wcześniej Kazimierz wydał ... więcej



Wojna trzynastoletnia z zakonem krzyżackim 1454-1466

Przyczyny

W połowie XV wieku dochodzi do zbliżenia pomiędzy szlachta pruską i polską. Krzyżacy, posiadając wojsko zaciężne, musieli wydawać na nie duże kwoty, dlatego między innymi prowadzili uciążliwą dla mieszkańców politykę fiskalną ([poj]fiskalizm[/poj]). Podatki uderzały również w miasta, które cierpiały także z powodu krzyżackiej polityki celnej hamującej rozwój handlu z Polską. Zakon w... więcej



Powstanie i rozwój demokracji szlacheckiej w Polsce

W 1374 roku, w związku z brakiem męskiego potomka, [ps]Ludwik Węgierski[/ps] nadaje szlachcie pierwszy przywilej generalny (podstawowy dokument praw szlacheckich) wydany w Koszycach (przywilej koszycki) w zamian za zapewnienie prawa do tronu jednej ze swoich trzech córek. Przywilej ograniczył główny podatek – poradlne - do dwóch groszy rocznie z łana chłopskiego, zaś gospodarstwa pańskie zostały całkow... więcej



Przemiany społeczne i ustrojowe państwa polskiego w XV wieku

Najwyższą władzę w Koronie w XV wieku sprawował król – był naczelnym wodzem dysponującym wojskiem zaciężnym, najwyższym sędzią, kierownikiem polityki zagranicznej, a także właścicielem dóbr królewskich i osobą decydującą o mianowaniu urzędów.

Przy królu wykształciła się organ doradczy króla - Rada Królewska - która już za czasów Jagiełły i króla Władysława III odgrywała znaczą... więcej



Polska za Jana I Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka (1492-1506)

Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka w 1492 [poj]Jagiellonowie[/poj] zasiadali roku na czterech tronach europejskich:
Władysław był królem Czech (1471-1516) i Węgier (1490-1516);
[ps]Jan Olbracht[/ps] został wybrany na króla Polski (1492-1501);
[poj]Aleksander Jagiellończyk[/poj] był wielkim księciem Litwy (1492-1506).
Pozostali jego synowie to Fryderyk Jagiellończyk – biskup ... więcej



Polityka wewnętrzna Zygmunta I Starego (1506-1548)

[ps]Zygmunt I Stary[/ps] był przekonany, że by prowadzić skuteczną politykę zagraniczną musiał przeprowadzić niezbędne reformy skarbowo-wojskowe. Swoje rządy nowy król oparł na senacie, ponieważ nie ufał szlachcie. Dzięki możliwości nominacji biskupów i urzędników mógł się oprzeć na przychylnych swej polityce osobach. W 1512 zakończył sukcesem zapoczątkowany przez swojego ojca spór o nominacje biskupi... więcej



Hołd Pruski

Przyczyny

Wielcy mistrzowie krzyżaccy, którzy od zawarcia [poj]II pokoju toruńskiego[/poj] w 1466 roku zmuszeni byli składać hołd lenny królowi Polski unikają wypełniania swoich obowiązków. Krzyżacy na swych przywódców starają się wybierać kandydatów pochodzących z księstw Rzeszy (Fryderyk saski, [ps]Albrecht Hohenzollern[/ps], siostrzeniec króla Zygmunta I), mając nadzieję na uniezależnienie się od Pols... więcej



Panowanie Zygmunta Augusta i rozwój ruchu egzekucyjnego w Polsce

Już za życia ojca w 1530 roku [ps]Zygmunt August[/ps] został koronowany na wielkiego księcia litewskiego i króla Polski, co było skutkiem dążenia królowej [ps]Bony[/ps] do ograniczenia pełnej elekcyjności tronu (spowodowało to ustawowy zakaz elekcji za życia panującego – zakaz elekcji vivente rege). Od 1544 roku władca rządzi w Wielkim Księstwie Litewskim, ulegając wpływowi koterii magnackich – przede ... więcej



Unia lubelska 1569

W wyniku postulatów [poj]ruchu egzekucyjnego[/poj] dążono do rozszerzenia powiązań między Polską i Litwą, do zawarcia nowej unii, doszło do zwołania wspólnego polsko-litewskiego sejmu. Przeszkodą był fakt dziedziczności litewskiego tronu przez Jagiellonów. Tron litewski dawał bowiem gwarancję uzyskania tronu elekcyjnego w Polsce. Problem ten zniknął w wyniku bezdzietności Zygmunta II Augusta, co umożliwiło połąc... więcej



Konflikt o Inflanty

W Inflantach w 1202 roku osiadł [poj]Zakon Kawalerów Mieczowych[/poj], który połączył się z Zakonem Krzyżackim w 1237 roku. Rozłączenie zakonów nastąpiło po sekularyzacji Prus Krzyżackich w 1525 roku. Tereny te stały się obiektem zainteresowania zarówno Moskwy, która nie miała niezamarzających portów, jak i Polaków pragnących wykluczyć konkurencję rosyjską nad Bałtykiem. Z kolei Szwecja i Dania dążyły do domi... więcej



Polityka dynastyczna i konflikty w okresie jagiellońskim

Polityka wobec Czech i Węgier

W latach 1440-1444 królem Węgier był [ps]Władysław III Warneńczyk[/ps] (unia personalna Polski i Węgier), który ginie 10 listopada w bitwie przeciwko Turkom pod Warną. W 1447 roku po trzech latach bezkrólewia na tron Polski wstępuje Kazimierz Jagiellończyk. Po śmierci Warneńczyka królem Czech zostaje Władysław Habsburg i rządzi do 1468 roku. Po jego śmierci w Czechach na wła... więcej



Powstanie sejmu walnego w Polsce

Do powstania sejmu walnego w Polsce przyczynił się przede wszystkim wzrost znaczenia stanu szlacheckiego poprzez otrzymywane przezeń kolejne przywileje (XIV-XV wiek). Wraz ze wzrostem znaczenia szlachty zaczęły się wykształcać przedstawicielstwa stanowe. [poj]Sejmiki ziemskie[/poj] zwoływane sporadycznie dawały szlachcie możliwość odegrania samodzielnej roli (w 1404 roku na apel króla sejmiki ustaliły nadzwyczajne podatki... więcej



Powstanie i rozwój folwarku szlacheckiego w Polsce

Folwark szlachecki to towarowe gospodarstwo rolne lub rolno-hodowlane należące do szlachcica (średnia powierzchnia w Polsce w XVI wieku to ok. 80 ha) nastawione głównie na produkcję zboża i jego zbyt, którego nadwyżki mogły być eksportowane na Zachód. Folwarki zaczęły powstawać w Polsce w XIV wieku z tzw. [poj]rezerwy pańskiej[/poj].

Powiększanie obszaru folwarku odbywało się zazwyczaj w drodze karczunku puszcz (Litwa)... więcej



Społeczeństwo polskie w XVI wieku

Mówiąc o ludności państwa polskiego, należy wyznaczyć dwa okresy. Do zawarcia unii lubelskiej (1569) Korona obejmowała ok. 260 tys. km² z zaludnieniem ok. 3,5 mln mieszkańców, zaś po unii ok. 815 km² z zaludnieniem prawie 7,5 mln mieszkańców, zajmując trzecie miejsce w Europie (po Wielkim Księstwie Moskiewskim i europejskiej Turcji). Jako całość Rzeczypospolita miała zaludnienie ok. 9,9 mieszka... więcej