Polska Jagiellonów

Rządy Andegawenów w Polsce

Po śmierci Kazimierza Wielkiego zgodnie z zawartą przez niego umową w 1370 roku królem Polski zostaje Ludwik Węgierski z dynastii Andegawenów – zawiązana zostaje polsko-węgierska unia personalna, która łączy oba kraje do 1382 roku.
Następstwo tronu polskiego po Kazimierzu Wielkim według relacji Janka z Czarnkowa
Ten tedy Karol*, nadzieją obiecanego zysku podniecony, najwyższym (dostojnikom) króla Kazimierza, mianowicie Zbyszkowi, prepozytowi krakowskiemu i Spytkowi, kasztelanowi krakowskiemu, których...
więcej



Unia Polski i Litwy - przyczyny, zawarcie, skutki

Przyczyny zawarcia unii polsko-litewskiej

Mimo iż Wielkie Księstwo Litewskie swoją powierzchnią ponad dwukrotnie przewyższało Polskę z 1385 roku, było słabo zorganizowane. Jego obszar pomiędzy XIII wiekiem a połową XV powiększył się dziesięciokrotnie. Swoim obszarem obejmowało tereny wielu kultur (między innymi ruskiej, związanej z religią chrześcijańską już w X wieku) religii i ludów, spośród których Litwini stanowili zdecydowana mniejszość, w dodatku cywilizacyjnie zacofaną. W II połowie XIV wieku na wschodz... więcej



Konflikty polsko-krzyżackie XIV-XV wiek

W 1308 roku na Pomorze Gdańskie najeżdżają wojska brandenburskie. Łokietek uwikłany w walki o Małopolskę zwrócił się o pomoc do Krzyżaków w zamian za opłatę pieniężną. Zakonnicy po usunięciu wojsk brandenburskich napadają na Gdańsk, gdzie dokonują okrutnej rzezi mieszkańców (Gdańsk rywalizował z portami krzyżackimi). W 1309 roku Krzyżacy opanowali całe Pomorze Gdańskie. Sąd papieski w latach 1320-1321 uznał skargę polską na Krzyżaków, nakazując zwrot zagarniętych ziem, jednak Zakon nie wypełnił tych postanowień.
...
więcej



Rządy Władysława II Jagiełły

Pierwsze lata panowania Władysława II Jagiełły polegały na umocnieniu jego pozycji na tronie Polski i na rozwoju unii polsko-litewskiej. W 1387 roku hospodar mołdawski złożył mu hołd. Jagiełło z polską pomocą zdobywa zbuntowany Smoleńsk. Kościół katolicki zaczął w tych latach prowadzić akcję chrystianizacyjną na Litwie – w 1387 roku powstaje biskupstwo w Wilnie, zaś w 1417 w Miednikach na Żmudzi. Okres panowania Władysława II Jagiełły w polityce zagranicznej związany był przede wszystkim z wi... więcej



Wielka wojna 1409-1411

Po śmierci Kazimierza Wielkiego na tron Polski wstępuje Ludwik Węgierski, a następnie jego córka Jadwiga. Jadwiga poślubia władającego pogańską Litwą księcia Władysława Jagiełłę, który zostaje królem Polski. Unia polsko-litewska zagrażała panowaniu Krzyżaków nad Bałtykiem, oznaczała chrzest Litwy, a tym samym odbierała zakonnikom powód do ataków zbrojnych na pogański kraj. Do wybuchu wojny przyczyniło się powstanie ludności przeciw Krzyżakom na Żmudzi (na podstawie umowy z 1404 roku Witold odstąpił Żmudź Krzyżak... więcej



Rządy Władysława III Jagiellończyka

Po śmierci Władysława II Jagiełły w 1434 roku na tron w Krakowie został wybrany nieletni Władysław III (podczas jego nieletniości miała rządzić rada regencyjna). Główną rolę w kraju odgrywa biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki reprezentujący stronnictwo małopolskie (jego przeciwnikami była część magnatów krakowskich opowiadających się za silną władzą królewską oraz rody wielkopolskie), zwolennik uzależnienia Litwy od Korony, propagator podporządkowania życia społecznego w Polsce Kościołowi (popieranie płacenia dz... więcej



Panowanie Kazimierza Jagiellończyka (1447-1492)

Rok po śmierci króla Władysława III zjazd w Sieradzu zwrócił się do Kazimierza Jagiellończyka o przyjęcie polskiej korony. Ten jednak nie spieszył się z przyjazdem do Krakowa (mimo szantażów ze strony oligarchii), pragnąc koronować się na najdogodniejszych dla siebie warunkach, pozwalających mu na sprawowanie rzeczywistych rządów. Koronacja odbyła się w 1447 roku, choć już rok wcześniej Kazimierz wydał akt regulujący polsko-litewskie relacje na zasadzie całkowitej równości. Litwa uzyskała gwarancje nienaruszalności granic... więcej



Wojna trzynastoletnia z zakonem krzyżackim 1454-1466

Przyczyny

W połowie XV wieku dochodzi do zbliżenia pomiędzy szlachta pruską i polską. Krzyżacy, posiadając wojsko zaciężne, musieli wydawać na nie duże kwoty, dlatego między innymi prowadzili uciążliwą dla mieszkańców politykę fiskalną (fiskalizm). Podatki uderzały również w miasta, które cierpiały także z powodu krzyżackiej polityki celnej hamującej rozwój handlu z Polską. Zakon w ówczesnej Europie staje się instytucją anachroniczną, co powoduje jego powolny rozkład jego struktur.
Związek Pruski - konfe...
więcej



Powstanie i rozwój demokracji szlacheckiej w Polsce

W 1374 roku, w związku z brakiem męskiego potomka, Ludwik Węgierski nadaje szlachcie pierwszy przywilej generalny (podstawowy dokument praw szlacheckich) wydany w Koszycach (przywilej koszycki) w zamian za zapewnienie prawa do tronu jednej ze swoich trzech córek. Przywilej ograniczył główny podatek – poradlne - do dwóch groszy rocznie z łana chłopskiego, zaś gospodarstwa pańskie zostały całkowicie zwolnione z opodatkowania. Ponadto Ludwik zwalniał szlachtę od obowiązku odbudowy i reperacji zamków warownych, wprowad... więcej



Przemiany społeczne i ustrojowe państwa polskiego w XV wieku

Najwyższą władzę w Koronie w XV wieku sprawował król – był naczelnym wodzem dysponującym wojskiem zaciężnym, najwyższym sędzią, kierownikiem polityki zagranicznej, a także właścicielem dóbr królewskich i osobą decydującą o mianowaniu urzędów.

Przy królu wykształciła się organ doradczy króla - Rada Królewska - która już za czasów Jagiełły i króla Władysława III odgrywała znaczącą rolę w państwie. Z niej pod koniec stulecia uformował się senat – izba wyższa. W skład wchodzili najwyżsi urzędnicy ziemscy –... więcej



Polska za Jana I Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka (1492-1506)

Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka w 1492 Jagiellonowie zasiadali roku na czterech tronach europejskich:
Władysław był królem Czech (1471-1516) i Węgier (1490-1516);
Jan Olbracht został wybrany na króla Polski (1492-1501);
Aleksander Jagiellończyk był wielkim księciem Litwy (1492-1506).
Pozostali jego synowie to Fryderyk Jagiellończyk – biskup krakowski, arcybiskup gnieźnieński i kardynał oraz Zygmunt Jagiellończyk nieposiadający uposażenia.

Mimo iż posz... więcej



Polityka wewnętrzna Zygmunta I Starego (1506-1548)

Zygmunt I Stary był przekonany, że by prowadzić skuteczną politykę zagraniczną musiał przeprowadzić niezbędne reformy skarbowo-wojskowe. Swoje rządy nowy król oparł na senacie, ponieważ nie ufał szlachcie. Dzięki możliwości nominacji biskupów i urzędników mógł się oprzeć na przychylnych swej polityce osobach. W 1512 zakończył sukcesem zapoczątkowany przez swojego ojca spór o nominacje biskupie – skłonił kapitułę warmińską do rezygnacji ze swobodnego wyboru biskupa. Od swej woli uzależnił wpływowe rody możnowładcze, nadając... więcej



Hołd Pruski

Przyczyny

Wielcy mistrzowie krzyżaccy, którzy od zawarcia II pokoju toruńskiego w 1466 roku zmuszeni byli składać hołd lenny królowi Polski unikają wypełniania swoich obowiązków. Krzyżacy na swych przywódców starają się wybierać kandydatów pochodzących z księstw Rzeszy (Fryderyk saski, Albrecht Hohenzollern, siostrzeniec króla Zygmunta I), mając nadzieję na uniezależnienie się od Polski. W swych dążeniach uzyskują wsparcie Moskwy, która od początku XVI wieku prowadzi politykę rewindykacji ziem ruskich (współp... więcej



Panowanie Zygmunta Augusta i rozwój ruchu egzekucyjnego w Polsce

Już za życia ojca w 1530 roku Zygmunt August został koronowany na wielkiego księcia litewskiego i króla Polski, co było skutkiem dążenia królowej Bony do ograniczenia pełnej elekcyjności tronu (spowodowało to ustawowy zakaz elekcji za życia panującego – zakaz elekcji vivente rege). Od 1544 roku władca rządzi w Wielkim Księstwie Litewskim, ulegając wpływowi koterii magnackich – przede wszystkim Radziwiłłom (Zygmunt żeni się z Barbarą Radziwiłłówną, czego nie chce uznać zarówno szlacht... więcej



Unia lubelska 1569

W wyniku postulatów ruchu egzekucyjnego dążono do rozszerzenia powiązań między Polską i Litwą, do zawarcia nowej unii, doszło do zwołania wspólnego polsko-litewskiego sejmu. Przeszkodą był fakt dziedziczności litewskiego tronu przez Jagiellonów. Tron litewski dawał bowiem gwarancję uzyskania tronu elekcyjnego w Polsce. Problem ten zniknął w wyniku bezdzietności Zygmunta II Augusta, co umożliwiło połączenie polski i Litwy unią realną.

Połączeniu obu krajów sprzeciwiała się głównie litewska magnateria, obawiając się utr... więcej



Konflikt o Inflanty

W Inflantach w 1202 roku osiadł Zakon Kawalerów Mieczowych, który połączył się z Zakonem Krzyżackim w 1237 roku. Rozłączenie zakonów nastąpiło po sekularyzacji Prus Krzyżackich w 1525 roku. Tereny te stały się obiektem zainteresowania zarówno Moskwy, która nie miała niezamarzających portów, jak i Polaków pragnących wykluczyć konkurencję rosyjską nad Bałtykiem. Z kolei Szwecja i Dania dążyły do dominacji w handlu bałtyckim - Dominium Maris Baltici.

W 1539 roku Albrechtowi Hohenzollernowi przy polskiej pomocy ... więcej



Polityka dynastyczna i konflikty w okresie jagiellońskim

Polityka wobec Czech i Węgier

W latach 1440-1444 królem Węgier był Władysław III Warneńczyk (unia personalna Polski i Węgier), który ginie 10 listopada w bitwie przeciwko Turkom pod Warną. W 1447 roku po trzech latach bezkrólewia na tron Polski wstępuje Kazimierz Jagiellończyk. Po śmierci Warneńczyka królem Czech zostaje Władysław Habsburg i rządzi do 1468 roku. Po jego śmierci w Czechach na władcę wybrano zwolennika husytów Jerzego z Podiebradu. Kazimierz Jagiellończyk wbrew papieżowi poparł go. Na Węgr... więcej



Powstanie sejmu walnego w Polsce

Do powstania sejmu walnego w Polsce przyczynił się przede wszystkim wzrost znaczenia stanu szlacheckiego poprzez otrzymywane przezeń kolejne przywileje (XIV-XV wiek). Wraz ze wzrostem znaczenia szlachty zaczęły się wykształcać przedstawicielstwa stanowe. Sejmiki ziemskie zwoływane sporadycznie dawały szlachcie możliwość odegrania samodzielnej roli (w 1404 roku na apel króla sejmiki ustaliły nadzwyczajne podatki). Statut nieszawski wydany przez Kazimierza IV Jagiellończyka z 1454 roku ograniczył możliwo... więcej



Powstanie i rozwój folwarku szlacheckiego w Polsce

Folwark szlachecki to towarowe gospodarstwo rolne lub rolno-hodowlane należące do szlachcica (średnia powierzchnia w Polsce w XVI wieku to ok. 80 ha) nastawione głównie na produkcję zboża i jego zbyt, którego nadwyżki mogły być eksportowane na Zachód. Folwarki zaczęły powstawać w Polsce w XIV wieku z tzw. rezerwy pańskiej.

Powiększanie obszaru folwarku odbywało się zazwyczaj w drodze karczunku puszcz (Litwa), zagospodarowywania nieużytków, a także pozbawiania sołtysów ziemi (na podstawie statutu warckiego z 1423 ... więcej



Społeczeństwo polskie w XVI wieku

Mówiąc o ludności państwa polskiego, należy wyznaczyć dwa okresy. Do zawarcia unii lubelskiej (1569) Korona obejmowała ok. 260 tys. km² z zaludnieniem ok. 3,5 mln mieszkańców, zaś po unii ok. 815 km² z zaludnieniem prawie 7,5 mln mieszkańców, zajmując trzecie miejsce w Europie (po Wielkim Księstwie Moskiewskim i europejskiej Turcji). Jako całość Rzeczypospolita miała zaludnienie ok. 9,9 mieszkańca na km² (średnia w Europie to 9,2 mieszkańca na km²), zaś sama Korona 16,8 mieszkańca na km² (dla po... więcej