Reformy oświeceniowe za czasów stanisławowskich (do 1788 roku)
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Działalność Komisji Edukacji Narodowej

Reforma szkolnictwa rozpoczęła się już za czasów Augusta II, kiedy zmieniono program kolegiów (szkół średnich) prowadzonych przez jezuitów i pijarów poprzez wprowadzenie przedmiotów przyrodniczych oraz języka i historii ojczystej. Dzięki staraniom Stanisława Konarskiego, założyciela Collegium Nobilium (1740 rok, cel: kształcenie magnackich potomków) w 1752 roku zreformowano wszystkie szkoły pijarskie. Z kolei Stanisław August powołał w 1765 roku Szkołę Rycerską, kształcącą w duchu obywatelskim zastępy przyszłych oficerów.

Likwidacja w 1773 roku przez papieża zakonu jezuitów umożliwiła przejście pod zarząd państwa ich funduszy, szkół i seminariów. Dobra pojezuickie przekazano do dyspozycji powołanej 15 października 1773 roku podległej królowi Komisji Edukacji Narodowej (KEN). Sprawowała ona nadzór nad dwoma prowincjami szkolnymi (koronna i litewska), na czele których stanęły zreformowane uniwersytety (w Wilnie i Krakowie). Jako szkoły główne sprawowały nadzór nad szkołami wydziałowymi i podwydziałowymi (szkoły średnie wyższego i niższego typu), zaś te miały opiekować się szkołami parafialnymi i prywatnymi szkołami dla dziewcząt.KEN w pierwszych latach opracował szczegółowy program nauczania dla ludu oraz wydał stosowny elementarz, jednak nie miał pieniędzy by realizować założenia z własnych funduszy. W 1775 roku powołano Towarzystwo Ksiąg Elementarnych, które zajęło się opracowywaniem programów i podręczników szkolnych (wydano 27 podręczników), a także wizytacjami szkół. Do programu nauczania wprowadzono przedmioty matematyczno-przyrodnicze, naukę historii polskiej i prawa krajowego oraz etykę świecką. Wprowadzono naukę języków nowożytnych oraz przysposobienie obronne. Organizowano także seminaria nauczycielskie. W 1783 roku KEN wydał zbiór przepisów regulujących prace szkół.

W latach 1781-1790 dzięki działalności KEN – pierwszego ministerstwa oświaty w Europie - w 74 szkołach średnich naukę pobierało ok. 17 tysięcy uczniów.

Reformy w dziedzinie gospodarki

Na rozwój i swobodę handlu wewnętrznego w Rzeczpospolitej wpłynęły przede wszystkim zniesienie prywatnych ceł, otworzenie mennicy państwowej w Warszawie (1765), ustalenie urzędowych miar i wag, a także uporządkowanie administracji miast i rozwój dróg (Komisje Dobrego Porządku). Król założył wiele manufaktur, jednak nie wytrzymywały one często konkurencji z za granicą. Z kolei o rozwoju rynku kapitałowego w Polsce świadczyło zakładanie towarzystw akcyjnych (m.in. powołane przez prymasa Poniatowskiego towarzystwo akcyjne Społeczeństwo Fabryki Krajowej Płóciennej). Sejm wydał także ustawę wekslową, która zabezpieczała transakcje kredytowe. Swoją działalność rozwijały również banki (największy spośród siedmiu warszawskich – bank Piotra Teppera), wzmagał się obrót papierami wartościowymi umożliwiający szybszy rozwój kraju.

strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 - 


  Dowiedz się więcej
1  Rozwój partii politycznych w II Rzeczpospolitej
2  Panowanie Kazimierza Jagiellończyka (1447-1492)
3  Unifikacja ziem polskich po odzyskaniu niepodległości



Komentarze
artykuł / utwór: Reformy oświeceniowe za czasów stanisławowskich (do 1788 roku)




    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)


    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz: