Reformacja w Polsce w XVI wieku i unia brzeska
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Wśród nurtów reformacyjnych największą rolę w Polsce odgrywały:
  • luteranizm – Jan Seklucjan, Erazm Gliczner – głównie Prusy Królewskie (Królewiec), wyznawcy to mieszczanie w zachodniej i północnej Polsce;

  • kalwinizm – Jan Łaski, Krzysztof Krański – Pińczów („Sarmackie Ateny”), wyznawcy to szlachta w Małopolsce i na Litwie;

  • arianizm (Bracia Polscy) – Marcin Czechowic, Jan Niemojewski, Faust Socyn – Akademia w Rakowie, wyznawcy to drobna i średnia szlachta z Małopolski i Pogórza.


Podstawy rozwoju reformacji w Polsce

W XVI wieku na terenach polsko-litewskich istniały dwa arcybiskupstwa – w Gnieźnie i we Lwowie. Na czele hierarchii kościelnej stał arcybiskup gnieźnieński z tytułem prymasa i legata papieskiego. Biskupów zarządzających diecezjami wybierały kapituły (mianował król, a zatwierdzał papież). Obok organizacji diecezjalnej istniały zakony (głównie tzw. zakony żebracze) oraz zgromadzenia mnisze. Kościół katolicki był w Polsce po królu największym posiadaczem ziemskim (od 9% do 13%). Na dochody Kościoła składała się także dziesięcina, zaś papiestwo pobierało 10% dochodów kleru oraz tzw. świętopietrze, które jednak w XVI wieku przeznaczone było w większości na umacnianie granic południowo-wschodnich (zagrożenie turecko-tatarskie). Duchowieństwo do czasów reformacji organizowało całe szkolnictwo (od szkół parafialnych po Akademię Krakowską). Upowszechnienie szkolnictwa i kontynuacja nauki w duchu humanizmu na uczelniach zagranicznych (także osobom pochodzenia mieszczańskiego i świeckiego) wytworzyło nową warstwę elit, która podejmowała krytykę poziomu moralnego i intelektualnego kleru katolickiego, a także jego uprzywilejowana pozycję. Ruch egzekucyjny postulował wprowadzenie na wzór angielski kościoła narodowego, ze względów praktycznych (likwidacja świętopietrza, dziesięciny, annatów, konfiskata dóbr kościelnych), zarzucając, że Kościół nie ponosi żadnych ciężarów na rzecz obrony państwa. Na świadomość narodową wpłynął rozwój ruchu husyckiego w Czechach i sympatia jaką darzyła innowierców część szlachty polskiej. Krytykowano Kościół za uchylanie się od świadczeń na obronę, a także wprowadzanym zakazom druku w języku polskim m.in. Biblii oraz braku kazań w języku narodowym. Ponadto krytykowano możliwość pozywania szlachty innowierczej przed katolickie sądy duchowne i zakaz lichwy. Niezadowolenie budziły łatwo rzucane klątwy oraz bogactwo hierarchii kościelnej.

strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 -  - 4 - 


  Dowiedz się więcej
1  Elekcja i polityka zagraniczna Stefana Batorego (1576-1586)
2  Kryzys polityczny państwa polskiego w II połowie XVII wieku
3  Polacy wobec zaborców po upadku powstania styczniowego



Komentarze
artykuł / utwór: Reformacja w Polsce w XVI wieku i unia brzeska




    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)


    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz: