Reformacja w Polsce w XVI wieku i unia brzeska
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Z kolei wśród szlachty małopolskiej rozwinęła się idea kalwinizmu. Gmina założona w Genewie przez Jana Kalwina w 1541 roku znalazła swe naśladownictwo także w Polsce. Szlachtę nie interesowała surowa doktryna religijna, ale przede wszystkim prawne i społeczne zasady organizacji gmin (samodzielność, niezależność od władzy państwowej, taniość organizacji). Kościół kalwiński podzielił się na trzy prowincje – małopolską, wielkopolską i litewską. Wspólnota kalwińska w latach 1562-1565 podzieliła się na zbór większy (kalwiński) oraz zbór mały (ariański). Rozpad rozpoczęło odłączenie się wygnanych z Włoch antytrynitarzy (arianie, bracia polscy), którzy przybyli do Polski. Byli oni zwolennikami radykalizmu dogmatycznego (m.in. odrzucenie dogmatu Trójcy św, zaprzeczenie boskości Chrystusa) oraz społecznego (zakaz udziału w wojnach, sprawowania urzędów, głosili równość społeczna stanów). Z czasem radykalizm zmniejszył się, a arianie nacisk kładli na znaczenie rozumu w interpretacji Biblii.

Nowe organizacje religijne swą działalność skupiły na rozwijaniu szkolnictwa, zakładając liczne szkoły wzorowane na średniowiecznych gimnazjach (poziom nauczania równy uniwersyteckiemu). Najwcześniej powstały gimnazja luterańskie w Gdańsku (1558) oraz Toruniu (1557). Szkoły kalwińskie działały w Pińczowie, Secyminie, Łańcucie, Lewartowie, zaś bracia czescy prowadzili szkołę w Lesznie. Arianie swoje szkolnictwo rozwinęli w Rakowie tworząc Akademię Rakowską (Gymnasium Bonarum Artium) zwaną sarmackimi Atenami. Uczniowie szkół protestanckich naukę kontynuowali często za granicą, m.in. na uniwersytecie królewieckim (Albertyna), założonym w 1541 roku przez Albrechta Hohenzollerna. Panowanie Zygmunta II Augusta również rozpoczęło się od wydawania dekretów antyreformacyjnych. Sytuacja ta zmieniła się po zbliżeniu króla do stronnictwa egzekucyjnego. Władca zaczął popierać ideę polskiego kościoła narodowego, jednak Rzym zdecydowanie odrzucił ten projekt. W 1562 roku sejm egzekucyjny ostatecznie zniósł starościńską egzekucję wyroków sądów duchownych. W 1570 roku dążący do porozumienia przedstawiciele luteran, kalwinistów i braci czeskich zawarli zgodę sandomierską. Za szczytowe osiągnięcie ruchu reformatorskiego uważa się uchwaloną w 1573 roku konfederację warszawską, tworzącą prawne podstawy pokoju religijnego – wieczysty pokój między wszystkimi wyznaniami.

strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 -  - 4 - 


  Dowiedz się więcej
1  Polska za Jana I Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka (1492-1506)
2  Panowanie Augusta II Mocnego (1697-1733)
3  Ziemie polskie w ZSRR (1939-1941)



Komentarze
artykuł / utwór: Reformacja w Polsce w XVI wieku i unia brzeska




    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)


    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz: