Powstanie i rozwój folwarku szlacheckiego w Polsce
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Folwark szlachecki to towarowe gospodarstwo rolne lub rolno-hodowlane należące do szlachcica (średnia powierzchnia w Polsce w XVI wieku to ok. 80 ha) nastawione głównie na produkcję zboża i jego zbyt, którego nadwyżki mogły być eksportowane na Zachód. Folwarki zaczęły powstawać w Polsce w XIV wieku z tzw. rezerwy pańskiej.

Powiększanie obszaru folwarku odbywało się zazwyczaj w drodze karczunku puszcz (Litwa), zagospodarowywania nieużytków, a także pozbawiania sołtysów ziemi (na podstawie statutu warckiego z 1423 roku) czy zabierania chłopom gruntów i osadzania ich na gorszych. Wśród przyczyn powstawania folwarków pańszczyźnianych można wymienić spadek wartości pieniądza, przez co następował spadek wartości faktycznej czynszów (spadek dochodów realnych właścicieli), a także niską możliwość płatniczą chłopów oraz ogólny brak pieniądza na rynku. Na dochodowość prowadzenia folwarku wpłynął ogólny rozwój gospodarki na zachodzie Europy i jej rozwój (miasta, przemysł), które spowodowały wzmożony popyt na produkty rolne oraz rewolucję cen żywności. Praca w folwarkach opierała się głównie na wykorzystaniu powinności pańszczyźnianych chłopów, które przewidywały akty lokacyjne, a także posiłkowano się pracą najemną czeladzi folwarcznej oraz małorolnych chłopów (komorników i zagrodników).

Struktura własności szlacheckiej kształtowała się rozmaicie, w zależności od regionu Polski. Na Mazowszu dominowała drobna własność szlachecka (niekiedy część wsi), w Wielkopolsce dominowała szlachta jednowioskowa, zaś w Małopolsce obok drobnej szlachty wielu właścicieli miało nawet kilkudziesięciowioskowe dobra na terenie Ukrainy. W skali całego kraju około połowę stanowiła średnia szlachta jednowioskowa. Obok majątków szlacheckich należy wyróżnić gospodarzy mających obszerne gospodarstwa (ponad 1 łan) i sołtysów. Obok folwarków szlacheckich rozwinęły się także wielkie włości kościelne, folwarki sołtysie i majątki należące do miast.

Rozwój gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej z jednej strony przyniósł rozwój Polski w XV i XVI wieku, nadwyżki w handlu zagranicznym, z drugiej prowadził do powiększenia różnic społecznych (powstania chłopskie). Przede wszystkim uzależniał polską gospodarkę od kapitału zagranicznego i powodował małe zróżnicowanie gospodarcze. Wzrost uzależnienia chłopów od szlachty doprowadził do obniżenia stopy życiowej tej warstwy. Prowadził do dalszego powiększania pańszczyzny i ograniczania praw chłopów. Do pogorszenia sytuacji najuboższej warstwy społecznej przyczyniło się również przejęcie sądownictwa nad chłopami przez szlachtę (1518-1520).

strona:   - 1 -  - 2 - 


  Dowiedz się więcej
1  Powstanie i rozwój państwa krzyżackiego w Prusach
2  Powstanie krakowskie 1846 i Wiosna Ludów na ziemiach polskich
3  Rządy Władysława III Jagiellończyka



Komentarze
artykuł / utwór: Powstanie i rozwój folwarku szlacheckiego w Polsce




    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)


    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz: