Przemiany społeczne i ustrojowe państwa polskiego w XV wieku
Najwyższą władzę w Koronie w XV wieku sprawował król – był naczelnym wodzem dysponującym wojskiem zaciężnym, najwyższym sędzią, kierownikiem polityki zagranicznej, a także właścicielem dóbr królewskich i osobą decydującą o mianowaniu urzędów.

Przy królu wykształciła się organ doradczy króla - Rada Królewska - która już za czasów Jagiełły i króla Władysława III odgrywała znaczącą rolę w państwie. Z niej pod koniec stulecia uformował się senat – izba wyższa. W skład wchodzili najwyżsi urzędnicy ziemscy – wojewodowie, kasztelanowie, biskupi katoliccy oraz urzędnicy nominowani przez króla – kanclerz, podkanclerzy, podskarbi i marszałkowie.

Przywileje wprowadzone przez Jagiełłę stanowiły podstawę ustroju, który przez następne trzysta lat dominował w Polsce. Przede wszystkim nietykalność osobista i nienaruszalność dóbr bez wyroku sadu, rozdział władzy wykonawczej i sadowniczej, przewaga polityczna bardzo licznej grupy obywateli (szlachta). Praktyki powstałe za panowania Jagiełły wprowadziły zwyczaj zjazdów szlacheckich, które zajmowały się nie tylko sprawami sądowniczymi, ale i publicznymi – ich rozwój stanowił podstawę samorządności szlacheckiej. Wraz ze wzrostem znaczenia sejmików szlacheckich malała ranga urzędu starosty – jego kompetencje przejmowali urzędnicy ziemscy. Specyfiką stanu szlacheckiego było duże zróżnicowanie wewnątrz grupy.
Marcin Kromer o szlachcie
Do szlachty bowiem zalicza się tych, których przodkowie czy rodzice zostali do tego stanu powołani i zobowiązani do służby wojskowej otrzymując znak rodowy albo też ci, który sami sobie na to zasłużyli swoją dzielnością. Jednakże za coś znamienitszego uchodzi to, że ktoś się urodził szlachcicem, aniżeli to, że nim został. Szlachcic z urodzenia powinien pochodzić z ojca i matki szlachcianki, złączonym ważnym w obliczu prawa węzłem małżeńskim, jakkolwiek i matka pochodzenia mieszczańskiego nie przekreśla szlachectwa dzieci, byleby szlachcicem był ojciec. Dzieci nieślubnych, choćby pochodziły od rodziców ze szlachty, i to dygnitarzy, nie zalicza się do rodów, i nie maja one przywilejów szlacheckich. Moc udzielania tego zaszczytu, to jest szlachectwa, ma sam władca i udziela go już to kierując się własnym przekonaniem i chęcią wyświadczenia dobrodziejstwa, już to opierając się na świadectwie i swego rodzaju adopcji ze strony sławnych i wybitnych przedstawicieli jakiegoś rodu; oni to udzielają swego rodowego znaku temu, kto w ten sposób zostaje uszlachcony. Takim jednak nowo mianowanym szlachcicom nie wolno (...) otrzymywać ani posiadać dóbr ziemskich, natomiast ich potomstwo zaczyna korzystać z takich samych praw co i inne dzieci szlacheckie. Utrata szlachectwa następuje na mocy wyroku władcy, jeśli winowajca dopuścił się jakiejś haniebnej i strasznej zbrodni; plami się także i niejako zrzeka się szlacheckiej godności ten, kto opuszczając szeregi rycerstwa i gospodarkę na roli w pogoni za brudnym zyskiem zajmie się rzemiosłem czy jeszcze czymś lichszym i pocznie handlować posługując się fałszywą miara i wagą, i robi ciemne interesy za szynkwasem.

10 zdań, które pomogą Ci zatrzymać chłopaka przy sobie!                               
trajkotki.pl                                                    
                                                                                                   
strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 - 


  Dowiedz się więcej
1  Upadek systemu socjalistycznego w Polsce
2  Zabór rosyjski po upadku powstania styczniowego
3  Polskie władze na uchodźstwie



Komentarze
artykuł / utwór: Przemiany społeczne i ustrojowe państwa polskiego w XV wieku




    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)


    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz: