Powstanie i rozwój demokracji szlacheckiej w Polsce
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
14. Nadto obiecujemy, że żadnego pana, rycerza lub szlachcica lub kogo innego, jakiegokolwiek stanu będzie, postronnego przybysza, czyli cudzoziemca, starostą nie uczynimy (...)


Już w 1388 roku Jagiełło wydał w Piotrkowie przywilej potwierdzający dawne prawa i pozwalający na wykup szlachcica z niewoli oraz ustalający żołd za służbę (3 grzywny od kopii) i niepowierzanie obcym królewskich zamków. W 1422 roku Jagiełło wydaje przywilej czerwiński gwarantujący, że szlacheckie majątki nie będą konfiskowane bez wyroku sądowego, zaś sądy będą sprawowane zgodnie ze statutami Kazimierzowskimi. Jedna osoba nie mogła jednocześnie sprawować urzędu starosty i sędziego. Kolejne modyfikacje zawierał wydany rok później Władysława Jagiełłę w 1423 roku, przewidywał ... czytaj więcej' title='wydany przez Władysława Jagiełłę w 1423 roku, przewidywał ... czytaj więcej'>statut warcki (regularne sprawowanie sądów, możliwość wykupu sołectwa, gdy sołtys był „nieuzytecznym lub buntowniczym”, ograniczenie wychodźstwa ze wsi do miast). Z koeli zasadę „neminem captivabimus nisi iure victum” - „nikogo nie uwięzimy, chyba że prawnie zostanie zasądzony – zasada nietykalności osobistej osiadłej szlachty zagwarantowana została w Władysława Jagiełłę, ... czytaj więcej' title='wydany w 1425 roku w Brześciu Kujawskim przez Władysława Jagiełłę, ... czytaj więcej'>przywileju brzeskim (Brześć Kujawski, 1425) i potwierdzona w kolejnych przywilejach (jedlnieńskim i krakowskim).

W związku z tym, że Jadwiga nie pozostawiła potomków Władysław Jagiełło musiał zabiegać o zapewnienie praw do dziedziczenia tronu swym synom – Władysławowi i Kazimierzowi, pochodzących z małżeństwa z ruska księżniczką Zofią Holszańską. Poparcia szukał wśród szlachty, dlatego zmuszony był zapewnić im nowe przywileje zwane przywilejami jedleńsko-krakowskimi, pochodzącymi z roku 1430 i 1433. Gwarantowały one nietykalność osobistą i majątkową szlachcie. Od tej pory bez wyroku sądu szlachcic nie mógł być aresztowany czy pozbawiony majątku. Przywileje wprowadzone przez Jagiełłę stanowiły podstawę ustroju, który przez następne trzysta lat dominował w Polsce. Przede wszystkim nietykalność osobista i nienaruszalność dóbr bez wyroku sądu, rozdział władzy wykonawczej i sadowniczej, przewaga polityczna bardzo licznej grupy obywateli (szlachta). Praktyki powstałe za panowania Jagiełły wprowadziły zwyczaj zjazdów szlacheckich, które zajmowały się nie tylko sprawami sądowniczymi, ale i publicznymi – ich rozwój stanowił podstawę samorządności szlacheckiej i umożliwił wykształcenie się instytucji sejmu. Specyfiką stanu szlacheckiego było duże zróżnicowanie wewnątrz grupy.

strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 -  - 4 - 


  Dowiedz się więcej
1  Panowanie Kazimierza Odnowiciela
2  Panowanie Augusta II Mocnego (1697-1733)
3  Tworzenie się nowej władzy na ziemiach polskich. Manifest i działalność PKWN



Komentarze
artykuł / utwór: Powstanie i rozwój demokracji szlacheckiej w Polsce




    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)


    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz: